Forex & Trading Glossary

Altın Kesişim, kısa vadeli hareketli ortalamanın (50 günlük SMA) uzun vadeli hareketli ortalamayı (200 günlük SMA) yukarı kesmesidir. Güçlü boğa trendinin başlangıcı olarak değerlendirilir ve uzun vadeli yatırımcılar tarafından yakından takip edilir. Zıttı olan ölüm kesişimi düşüş trendinin habercisidir.

Arbitraj, aynı varlığın farklı piyasalar veya broker'lar arasındaki fiyat farklılıklarından risksiz kar elde etmeyi hedefleyen stratejidir. Modern algoritmik sistemler arbitraj fırsatlarını milisaniyeler içinde kapatır. Perakende trader'lar için pratikte uygulanması giderek zorlaşmıştır.

Balance, kapatılan işlemlerin ardından hesabınızdaki toplam para miktarını gösterir. Açık pozisyonların anlık kar/zararını yansıtmaz. Bir işlem kapandığında kar veya zarar bakiyeye eklenir ya da çıkarılır.

Bear market, fiyatların sürekli düştüğü ve yatırımcı güveninin zayıfladığı piyasa dönemini tanımlar. Son zirvesinden %20 veya daha fazla düşüş yaşanan piyasalar ayı piyasası olarak nitelendirilir. 'Bear' (ayı) metaforu, ayının pençesiyle aşağı saldırma hareketinden gelir.

Bollinger Bantları, fiyatın hareketli ortalamasının (genellikle 20 periyot SMA) üstüne ve altına iki standart sapma mesafesinde çizilen dinamik bir volatilite göstergesidir. Fiyat üst banda yaklaştığında aşırı alım, alt banda yaklaştığında aşırı satım sinyali olarak yorumlanabilir. John Bollinger tarafından geliştirilmiştir.

Breakout, fiyatın önemli bir destek, direnç veya konsolidasyon bölgesini yüksek hacimle geçmesidir. Gerçek kırılımlar çoğunlukla güçlü yönlü hareketle devam eder. Hacim eşliğinde gerçekleşmeyen kırılımlar sahte kırılım (fakeout) riski taşır.

Bull market, fiyatların genel olarak yükseldiği ve yatırımcı güveninin yüksek olduğu piyasa dönemini ifade eder. Geleneksel tanıma göre bir varlık son zirvesinden %20 veya daha fazla yükselmişse boğa piyasası sayılır. 'Bull' (boğa) metaforu, boğanın boynuzlarıyla yukarı itme hareketine atıfla kullanılır.

Carry trade, düşük faizli bir para biriminden borç alıp yüksek faizli para birimine yatırım yaparak faiz farkından gelir elde etmeyi hedefleyen stratejidir. Örneğin düşük faizli JPY satıp yüksek faizli AUD almak klasik bir carry trade örneğidir. Risk iştahı azaldığında hızlı çözülmelere neden olabilir.

CFD (Contract for Difference — Fark Sözleşmesi), bir varlığı gerçekten satın almadan fiyat değişiminden kâr veya zarar elde etmenizi sağlayan türev üründür. Hisse senedi, endeks, emtia ve kripto gibi varlıklarda kullanılır. Kaldıraçlı işleme olanak tanır.

Day trading, tüm pozisyonların aynı gün içinde açılıp kapatıldığı trading stratejisidir. Gecelik swap maliyeti oluşmaz ve gece piyasasındaki riske girilmez. Teknik analize yoğun bağımlılık gösterir ve günün ekonomik verilerini takip etmeyi gerektirir.

Destek, fiyatın tekrar tekrar üzerinde durduğu ve yükseldiği kritik fiyat seviyesidir. Bu seviyede alıcıların baskısı satıcıları geride bırakır. Fiyat destek seviyesini kırarsa seviye direnç haline gelebilir.

Direnç, fiyatın tekrar tekrar karşılaştığı ve geçemediği tavan fiyat seviyesidir. Bu bölgede satıcıların baskısı alıcıları geride bırakır. Fiyat direnç seviyesini yukarı kırarsa bu seviye yeni bir destek oluşturabilir.

Diverjans, fiyat hareketi ile teknik gösterge (RSI, MACD vb.) arasındaki zıt yönlü hareket durumudur. Bullish diverjans: fiyat düşük dip yaparken gösterge yüksek dip yapar; olası yükseliş sinyalidir. Bearish diverjans: fiyat yüksek tepe yaparken gösterge düşük tepe yapar; olası düşüş sinyalidir.

Drawdown, bir hesabın en yüksek değerinden itibaren yaşanan en büyük düşüşü yüzde olarak ifade eden risk metriğidir. Maksimum drawdown, bir stratejinin en kötü dönemdeki performansını gösterir. Yatırımcılar ve fon yöneticileri tarafından strateji değerlendirme kriteri olarak kullanılır.

ECN, müşteri emirlerini direkt olarak diğer piyasa katılımcılarıyla (bankalar, kurumsal trader'lar) eşleştiren elektronik ağ modelidir. Spread'ler genellikle çok düşük hatta sıfıra yakın olurken küçük bir komisyon alınır. Şeffaflık ve hızlı emir gerçekleştirme açısından avantajlıdır.

Equity, forex hesabınızdaki gerçek zamanlı net değeri ifade eder; bakiye artı/eksi açık pozisyonların anlık kar/zararından oluşur. Açık pozisyon yokken equity ve balance eşit olur. Margin call hesaplamalarında kullanılan temel değerdir.

ETF (Exchange-Traded Fund), bir endeks, sektör veya varlık sepetini takip eden ve borsa üzerinde hisse gibi işlem gören yatırım fonudur. Düşük maliyetli çeşitlendirme imkanı sunar. S&P 500 endeksini takip eden SPY, dünyanın en büyük ETF'lerinden biridir.

Fibonacci geri çekilmesi, teknik analizde önemli destek ve direnç seviyelerini belirlemek için kullanılan, matematikçi Leonardo Fibonacci'nin sayı dizisinden türetilmiş araçtır. %23.6, %38.2, %50, %61.8 ve %78.6 seviyeleri en çok takip edilen geri çekilme oranlarıdır. Trend düzeltmelerinin sona erebileceği potansiyel dönüm noktalarını gösterir.

Free margin, mevcut açık pozisyonlarınız için kullanılan teminattan geriye kalan kullanılabilir miktardır. Yeni pozisyon açmak için kullanılabilecek teminatı gösterir. Free margin = Equity - Kullanılan Margin formülüyle hesaplanır.

Futures, belirli bir varlığı önceden belirlenmiş fiyat ve tarihte alma veya satma yükümlülüğü yaratan standardize edilmiş sözleşmelerdir. Emtia, döviz, endeks ve faiz oranlarında kullanılır. Borsa üzerinde işlem görür ve merkezi takas kuruluşu tarafından garanti altına alınır.

Hareketli ortalama, belirli bir periyottaki kapanış fiyatlarının ortalamasını alarak fiyat gürültüsünü filtreleyen ve trendi belirginleştiren teknik göstergedir. Basit (SMA), üstel (EMA) ve ağırlıklı (WMA) türleri en çok kullanılan çeşitlerdir. Altın Kesişim ve Ölüm Kesişimi gibi sinyal üretim yöntemlerine temel oluşturur.

Hedge, mevcut bir pozisyonun riskini azaltmak amacıyla ters yönde açılan ikinci bir pozisyondur. Örneğin EUR/USD long pozisyonu için EUR/USD short açmak basit bir hedge örneğidir. Kurumsal yatırımcılar döviz, emtia ve faiz riski için hedging stratejileri kullanır.

Kaldıraç, küçük bir teminatla daha büyük pozisyonlar açmanızı sağlayan finansal araçtır. Örneğin 1:100 kaldıraçla 1.000 dolar teminatla 100.000 dolarlık işlem açabilirsiniz. Kaldıraç hem kazançları hem de kayıpları orantılı şekilde büyütür.

Likidite, bir varlığın piyasa fiyatını önemli ölçüde etkilemeden ne kadar hızlı ve kolaylıkla alınıp satılabileceğini gösterir. Forex piyasası dünyanın en likit piyasasıdır; günlük işlem hacmi 7 trilyon doları aşar. Düşük likidite, slipaj ve daha geniş spread'lere yol açar.

Lot, forex piyasasında alım satım işlemlerinin standart ölçü birimidir. Standart bir lot 100.000 birim baz para birimini temsil eder. Mini lot 10.000, mikro lot ise 1.000 birimdir.

MACD (Moving Average Convergence Divergence), iki üstel hareketli ortalama (genellikle 12 ve 26 periyotluk EMA) arasındaki farkı ve bu farkın sinyal çizgisiyle (9 periyotluk EMA) ilişkisini gösteren trend takip göstergesidir. MACD çizgisinin sinyal çizgisini yukarı kesmesi alım, aşağı kesmesi satım sinyali olarak değerlendirilir. Histogram iki çizgi arasındaki uzaklığı görselleştirir.

Margin, bir pozisyon açmak için broker tarafından talep edilen minimum teminat tutarıdır. Kaldıraç kullanıldığında yatırdığınız teminat, toplam pozisyon büyüklüğünün yalnızca küçük bir yüzdesini oluşturur. Hesabınızdaki kullanılmamış teminata 'serbest margin' denir.

Margin call, hesabınızdaki equity'nin broker tarafından belirlenen minimum margin seviyesinin altına düşmesi durumunda verilen uyarıdır. Broker bu noktada ek teminat yatırmanızı veya pozisyon kapatmanızı talep eder. Zamanında müdahale edilmezse stop out devreye girebilir.

Market maker, müşterilerine kendi bünyesinde alış ve satış fiyatı sunan ve karşı taraf olan broker modelidir. Müşterinin işlem kârı broker'ın zararı olabileceğinden çıkar çatışması riski barındırabilir. Genellikle sabit spread sunarlar ve küçük hesaplar için erişilebilir yapı sağlarlar.

Opsiyon, sahibine belirli bir varlığı belirlenen fiyat ve tarihte alma (call) veya satma (put) hakkı tanıyan, ancak zorunluluk getirmeyen türev sözleşmedir. Futures'tan farklı olarak opsiyonu kullanmak zorunlu değildir. Opsiyon primleri (primler) opsiyon satıcısına ödenir.

Pip (Percentage in Point), döviz kurlarındaki en küçük fiyat değişim birimidir. Çoğu döviz çiftinde pip, fiyatın dördüncü ondalık basamağını (0.0001) ifade eder. Yen çiftlerinde ise ikinci ondalık basamak (0.01) pip olarak kabul edilir.

Piyasa emri, bir varlığı mevcut piyasa fiyatından anında almak veya satmak için verilen en temel emir türüdür. Emir gerçekleşme hızı yüksek olsa da volatil piyasalarda slipaj riski barındırır. Hızlı hareket eden piyasalarda tercih edilirken fiyat hassasiyeti gerektiren durumlarda limit emir tercih edilir.

Position trading, haftalarca, aylarca hatta yıllarca sürebilen uzun vadeli pozisyonların tutulduğu yaklaşımdır. Temel analize (fundamentals) ve makroekonomik verilere ağırlık verir. Günlük fiyat dalgalanmalarından etkilenmez; büyük trend hareketleri hedeflenir.

Pullback, ana trendin yönüne karşı gerçekleşen geçici ve kısa süreli fiyat düzeltmesidir. Trend devam etmeden önce fiyatın kısa süreliğine geri çekilmesi olarak da tanımlanır. Trend yönünde işlem arayan trader'lar için avantajlı giriş noktaları oluşturur.

Risk/Ödül oranı, bir işlemde üstlenilen risk miktarını potansiyel kazanca bölerek elde edilen orandır. Örneğin 50 pip zarar (stop loss) ile 150 pip kazanç (take profit) hedefleyen bir işlemde risk/ödül oranı 1:3'tür. Profesyonel trader'lar en az 1:2 oran kullanmayı tercih eder.

RSI (Relative Strength Index), 0-100 arasında değer alan ve varlığın aşırı alım veya aşırı satım durumunu ölçen momentum göstergesidir. 70'in üzeri aşırı alım, 30'un altı aşırı satım olarak yorumlanır. J. Welles Wilder tarafından 1978'de geliştirilmiştir.

Scalping, kısa süreli fiyat hareketlerinden küçük karlar elde etmeyi hedefleyen, günde onlarca hatta yüzlerce işlem açılan agresif bir trading stratejisidir. Genellikle saniyeler ile birkaç dakika arasında süren pozisyonlardan oluşur. Düşük spread ve hızlı çalıştırma gerektirdiğinden ECN broker tercih edilir.

Slipaj, bir emirin istenilen fiyat ile gerçekleştiği fiyat arasındaki farktır. Yüksek volatilite dönemlerinde veya düşük likidite koşullarında sıklıkla yaşanır. ECN broker'lar ve hızlı emir gerçekleştirme sistemleri slipajı minimize eder.

Spread, bir döviz çiftinin alış (bid) ve satış (ask) fiyatı arasındaki farktır. Broker'ların komisyon yerine kullandığı temel gelir modelidir ve pip cinsinden ölçülür. Düşük spread, özellikle scalping stratejileri için kritik öneme sahiptir.

Stop loss, bir pozisyonun belirli bir fiyat seviyesine ulaşması durumunda otomatik olarak kapatılması için verilen emir türüdür. Yatırımcının zarar miktarını önceden belirlediği bu emir, risk yönetiminin temel taşlarından biridir. Her işlemde mutlaka kullanılması önerilir.

Stop out, hesap equity'sinin kritik bir eşiğin altına düşmesi durumunda broker'ın en zararlı pozisyonları otomatik olarak kapattığı mekanizmadır. Margin call'a rağmen işlem yapılmaması veya kayıpların artması halinde tetiklenir. Amaç hesabın negatife düşmesini önlemektir.

STP, müşteri emirlerinin herhangi bir dealer müdahalesi olmadan doğrudan likidite sağlayıcılara iletildiği otomatik işlem modelidir. Market maker'a göre daha şeffaf bir yapı sunar. Çoğu modern broker ECN/STP hibrit modelini benimser.

Swap, forex'te bir pozisyonun gece yarısına taşınması durumunda uygulanan faiz farkı maliyetidir. Açık tuttuğunuz döviz çiftindeki iki ülkenin faiz oranları arasındaki farka dayanır. Pozisyon türüne (long/short) göre swap gelir veya gider olabilir.

Swing trading, birkaç günden birkaç haftaya uzanan pozisyonların tutulduğu orta vadeli trading yaklaşımıdır. Piyasanın 'salınım' hareketlerinden (swing) yararlanmayı hedefler. Day trading'e kıyasla daha az ekran başında zaman gerektirir.

Take profit, bir pozisyonun belirlenen hedef fiyata ulaşması halinde otomatik kapanmasını sağlayan emirdir. Yatırımcının kar hedefini önceden sabitler ve piyasayı sürekli izleme zorunluluğunu ortadan kaldırır. Stop loss ile birlikte risk/ödül oranını belirlemede kullanılır.

Trend çizgisi, bir grafik üzerinde ardışık yüksekleri veya alçakları birleştirerek piyasanın genel hareket yönünü gösteren düz çizgidir. Yükselen trend çizgisi destek görevi görürken alçalan trend çizgisi direnç işlevi üstlenir. Fiyatın trend çizgisini kırması trend dönüşünün sinyali olabilir.

Volatilite, bir varlığın fiyatındaki değişkenliğin ve dalgalanmanın ölçüsüdür. Yüksek volatilite, fiyatların kısa sürede büyük değişimler yaşadığını gösterir; hem risk hem de fırsat anlamına gelir. ATR (Average True Range) ve VIX, yaygın volatilite göstergeleridir.